มรรค 8 (อริยมรรคมีองค์ 8)

พระผู้มีพระภาคสัมมาสัมพุทธเจ้าประทานอรรถาธิบายว่า มรรคมีองค์ 8 ประการ คือ หนทางอันประเสริฐที่นำไปสู่ความดับทุกข์ ได้แก่:

1. สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)

2. สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ)

3. สัมมาวาจา (วาจาชอบ)

4. สัมมากัมมันตะ (การงานชอบ)

5. สัมมาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพชอบ)

6. สัมมาวายามะ (ความเพียรชอบ)

7. สัมมาสติ (ความระลึกชอบ)

8. สัมมาสมาธิ (ความตั้งใจมั่นชอบ)

1. สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)

ความหมายเบื้องสูง: หมายถึง ปัญญาอันกล้าหาญยอดเยี่ยม มีพระนิพพานเป็นอารมณ์ สิ้นแล้วซึ่งอวิชชา (ความไม่รู้จริงในอริยสัจ) และอนุสัย เห็นแจ้งในอริยสัจ

ความหมายเบื้องต่ำ (โลกิยะ): หมายถึง กัมมัสสกตาญาณ คือปัญญาที่พิจารณาเห็นว่า การทำบุญต้องได้บุญ การทำบาปต้องได้บาป หรือ ทำดีต้องได้ดี ทำชั่วต้องได้ชั่ว เพียงเท่านี้ก็นับว่าเป็นสัมมาทิฏฐิแล้ว

2. สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ/คิดชอบ)

หมายถึง การนึกคิดในทางที่ถูกต้อง เป็นต้นว่า:

• คิดที่จะบำเพ็ญทาน รักษาศีล

• คิดที่จะออกบรรพชา

• คิดไม่ผูกพยาบาทอาฆาตจองเวรใคร

• คิดที่จะไม่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลาย

ความหมายเบื้องสูง: หมายถึง ความคิดมุ่งพระนิพพานเป็นอารมณ์

3. สัมมาวาจา (วาจาชอบ/การกล่าวชอบ)

หมายถึง การกล่าววจีสุจริต 4 คือปราศจาก:

1. มุสาวาท: การพูดเท็จ

2. ปิสุณาวาจา: การพูดส่อเสียด

3. ผรุสวาจา: การพูดคำหยาบ

4. สัมผัปปลาปะ: การพูดเพ้อเจ้อไร้สาระ

4. สัมมากัมมันตะ (การงานชอบ/กระทำชอบ)

หมายถึง กายสุจริต 3 คือการประพฤติดี ประพฤติชอบด้วยกาย 3 ประการ:

1. งดเว้นและประพฤติตรงข้ามกับปาณาติบาต (การปลงชีวิต การฆ่า การประทุษร้าย)

2. งดเว้นและประพฤติตรงข้ามกับอทินนาทาน (การลัก การโกง การละเมิดสิทธิ์ ตลอดจนการทำลายทรัพย์สินของผู้อื่น)

3. งดเว้นและประพฤติตรงข้ามกับกาเมสุมิจฉาจาร (การละเมิดสิ่งที่ผู้อื่นรักใคร่หวงแหน เช่น ภรรยา สามี และบุตรธิดา เป็นต้น)

   • หมายเหตุ: นอกจากนี้ จะต้อง ไม่ซ่องเสพสุราเมรัย ตลอดจนสิ่งเสพติดต่าง ๆ อีกด้วย

5. สัมมาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพชอบ)

หมายถึง การเลี้ยงชีพโดยชอบธรรม ปราศจากมิจฉาชีพ และกระทำการโกหกมายาเพื่อเลี้ยงชีพ

มิจฉาอาชีวะที่ควรละเว้น

สำหรับฆราวาส (ตามวณิชชสูตร) ทรงห้ามประกอบอาชีพที่เกี่ยวกับธุรกิจ 5 อย่าง:

1. การค้าขายศาสตราวุธ

2. การค้าขายมนุษย์

3. การค้าขายสัตว์ (เพื่อฆ่า)

4. การค้าขายน้ำเมา

5. การค้าขายยาพิษ

สำหรับพระภิกษุ (ตามสามัญญผลสูตร) ควรเว้นขาดจากการเลี้ยงชีพในทางที่ผิด ด้วยการเป็น:

• หมอดู, นักพยากรณ์เหตุการณ์ต่าง ๆ

• ผู้ประกอบพิธีแก้บนสะเดาะเคราะห์

• ทำนายฝัน

• การปรุงยา และการประกอบอาชีพแพทย์ (เรื่องเหล่านี้จัดเป็นดิรัจฉานวิชา)

6. สัมมาวายามะ (ความเพียรชอบ)

คือ สัมมัปปธาน หรือ ความเพียร 4 ประการ ได้แก่:

1. ความเพียรเพื่อที่จะละอกุศลธรรมที่ตนเคยกระทำ

2. ความเพียรเพื่อที่จะมิให้อกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดบังเกิดขึ้น

3. ความเพียรบำเพ็ญกุศลธรรมที่ตนยังไม่เคยบำเพ็ญมาก่อน

4. ความเพียรบำเพ็ญกุศลธรรมที่ตนเคยบำเพ็ญให้เพิ่มพูนยิ่ง ๆ ขึ้นไปอีก

7. สัมมาสติ (ความระลึกชอบ)

ความหมายเบื้องสูง: หมายถึง การบำเพ็ญ สติปัฏฐาน 4 อันได้แก่ การตั้งสติกำหนดพิจารณาสิ่งทั้งหลายให้รู้เห็นตามความเป็นจริง คือตามภาวะที่สิ่งนั้นเป็นอยู่ตามปกติ:

1. กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน: พิจารณาเห็นกายในกายอยู่เนือง ๆ (การพิจารณาเห็นกายต่างๆ ซึ่งซ้อนกันอยู่ภายในกายมนุษย์นี้)

2. เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน: พิจารณาเห็นเวทนาทั้งภายในและภายนอกอยู่เนือง ๆ (การเห็นสุข ทุกข์ ไม่สุข ไม่ทุกข์ ของกายในกายที่ซ้อนกันอยู่)

3. จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน: พิจารณาเห็นจิตในจิตทั้งภายในและภายนอกอยู่เนือง ๆ (การรู้ชัดถึงภาวะจิตตลอดเวลา เช่น จิตระคนด้วยราคะ โทสะ โมหะ หรือจิตหลุดพ้น ไม่หลุดพ้น)

4. ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน: พิจารณาเห็นธรรมภายในและภายนอกอยู่เนือง ๆ (การพิจารณาให้เห็นดวงธรรมที่ทำให้เป็นกายต่างๆ)

ความหมายเบื้องต่ำ (โลกิยะ): หมายถึง สติที่ระลึกนึกคิดในการบุญ เป็นต้นว่า คิดที่จะบำเพ็ญทาน รักษาศีล ระลึกถึงคุณพระรัตนตรัย ระลึกถึงผู้มีพระคุณ เช่น บิดามารดา ครูอาจารย์ เป็นต้น

8. สัมมาสมาธิ (ความตั้งใจมั่นชอบ)

หมายถึง การเจริญอุปจารสมาธิ และอัปปนาสมาธิ

• อุปจารสมาธิ: คือ จิตตั้งมั่นในที่ใกล้จะได้สำเร็จฌาน

• อัปปนาสมาธิ: คือ องค์สมาบัติมี ปฐมฌาน เป็นลำดับต้น ถึง จตุตถฌาน (หรือปัญจมฌาน) เป็นลำดับสูง

ความหมายเบื้องต่ำ (โลกิยะ): หมายถึง ความตั้งใจแน่วแน่ไม่ย่อหย่อนแห่งจิต ในขณะบำเพ็ญทาน รักษาศีล เจริญภาวนา หรือดับฟังพระธรรมเทศนา ความแน่วแน่แห่งจิตในขณะบำเพ็ญกุศลธรรมดังกล่าวแต่ละขณะ จัดเป็น ขณิกสมาธิ จึงถือเป็นสัมมาสมาธิด้วย

อ้างอิงอ้างอิง อ้างอิง https://www.watnyanaves.net/th/book-reading/542/4